Paradoks "Hasanaginice": Prilog tekstualnoj povijesti i pitanje književno-kulturnog identiteta

Abstract

Rad se bavi baladom Hasanaginica kao jednim od najzna­menitijih djela bošnjačke usmene književnosti, odnosno boš­njačke književnosti uopće, koje je, paradoksalno, uprkos nagla­šenim književno-kulturnim markerima pripadnosti bošnjačkoj književnosti i kulturi neutemeljeno uvrštavano u korpuse drugih književnosti i kultura počev od svojeg prvog zapisa u putopisnoj knjizi Put po Dalmaciji Alberta Fortisa 1774. godine pa nada­lje, pri čemu je, još paradoksalnije, svoju svjetsku slavu steklo posebno zahvaljujući upravo ekstrahiranju iz vlastitog književ­no‑kulturnog okvira. U radu se analiziraju procesi kanonizacije i atribuiranja Hasanaginice prvenstveno srpskoj ili hrvatskoj književnosti i kulturi, uz ukazivanje na dugu historiju zanema­rivanja njezine stvarne pripadnosti bošnjačkoj književnosti i kulturi. Posebna pažnja posvećena je okolnostima prvog zapisa balade kod Alberta Fortisa, recepciji u evropskom romantizmu i kasnijim prijevodima na brojne jezike, kao i ideološkim i naci­onalno‑romantičarskim koncepcijama 19. st. koje su oblikovale percepciju bošnjačke književnosti i kulture. Rad ukazuje na du­gotrajne posljedice negiranja bošnjačkog identiteta, kasno pri­znavanje bošnjačke književnosti i kulture te na potrebu vraćanja balade u vlastiti kontekst. Hasanaginica se tako pokazuje kao paradigmatski primjer književno‑kulturnog paradoksa – djelo koje je postalo evropska i svjetska senzacija upravo zahvaljujući deatribuiranju od vlastitog izvorišta, uprkos njegovoj izrazitoj identitetskoj književno-kulturnoj markiranosti.